آرشیو خبر کد خبر: 14753     
ابراهیم علیپور

شورایاری، از گذشته تا کنون

شورایاری دات کام
شورایاری در حال حاضر (۱۳۹۶) با ۳۵۴۰ عضو در ۳۵۴ محله شهر تهران، بزرگترین انجمن محلی در ایران است که رسمیت قانونی هم دارد و این ویژگی منحصر بفرد شورایاری است.
تاریخ انتشار :۱۳۹۶ دوشنبه ۲ بهمن ساعت 23:16

تعریف شورایاری: طبق تعریف ارائه شده در اساسنامه:”شورایاری انجمنی غیردولتی، غیرمتمرکز، غیرسیاسی، داوطلبانه، مشارکتی و خودگردان می باشد که اعضای آن به صورت افتخاری فعالیت می کنند.” در تکمیل این تعریف می توان گفت؛ شورایاران امنای محلی هستند که رابط میان مردم و مسئولین محسوب می شوند.

در اینجا باید به این نکته تأکید کرد که برای داشتن شهر پایدار و مدیریت بهینه شهر، بناچار باید شهروند داشته باشیم، نه شهرنشین و برای یادگیری و توانمند شدن در حوزه شهروندی و رسیدن به رفاه عمومی، راهی جز جلب مشارکت فعال آحاد مردم و هویت بخشی به محلات مسکونی شهر و تشکیل انجمن های محلی که شورایاری نمونه بارز آن است وجود ندارد.

در این باره تقریبا یک اتفاق نظری میان مسئولین و مردم وجود دارد و اکثراً شورایاری را از مصادیق واقعی دموکراسی و جامعه مدنی می دانند.  اما از سوی دیگر هم مردم و هم مسئولین در کشور ما مشارکت گریز هستند نه مشارکت پذیر و این تضاد عامل بروز مشکلات جدی در حوزه مشارکت های اجتماعی شده و هنوز مردم و مسئولین میوه شیرین مشارکت را نچشیدند.

هدف از تشکیل شورایاری ها فراهم کردن شرایط لازم برای برقراری روابط مثبت اجتماعی، ایجاد اعتماد و حس همبستگی، تعلق خاطر محلی، تحقق مفهوم شهروندی، جلب مشارکت واقعی مردم و دست یابی به سرمایه اجتماعی و سرمایه نمادین است.

شورایاران با رأی مستقیم مردم برای یک دوره ۴ ساله به منظورکمک به مدیریت شهری جهت اداره هرچه بهتر امور مربوط به محله انتخاب می شوند.  از مهمترین کارکردهای شورایاری، استفاده از تجربه و تخصص شهروندان هر محله و واگذاری اداره امور محلی به خود مردم می باشد.

طرح تشکیل شورایاری در دوره اول شورای اسلامی شهر تهران در آذر ماه ۱۳۷۸تصویب شد.  به تعبیری اعضای شورای شهر اول خیلی سریع به اهمیت  وجود تشکل های محلی و نقش آنها در اداره امور کلانشهر تهران پی بردند و از این جهت در سی و پنجمین  جلسه رسمی خود طرح تشکیل شورایاری را مصوب نمودند.  این اهمیت همواره از سوی شوراهای بعدی تهران هم درک شد و تا کنون هر ۴  دوره شوراری شهر تهران بر ادامه فعالیت شورایاری ها تأکید داشته اند و شورای پنجم هم با رویکرد مثبتی به شورایاری توجه نشان داده است.

شورایاری ها تا بحال(۱۳۹۶) ۴ دوره (۱۷ سال) از فعالیت خود را پشت سر گذارده اند.  اولین دوره انتخابات و تشکیل شورایاری ها به سال ۱۳۷۹ بر می گردد که طی دوره اول شورای شهر در ۸۷ محله از ۱۳ منطقه تهران انتخابات شورایاری برگزار شد و اولین محله ای که شورایاری در آن شکل گرفت، محله جوانمرد قصاب در منطقه ۲۰ بود.

در دوره دوم ۳۷۱ محله در تهران شناسایی شد که در تمام آنها و در سطح ۲۲ منطقه شهرداری تهران انتخابات شورایاری در بهمن ۱۳۸۴ برگزار شد.

انتخابات دوره سوم در شهریور سال ۱۳۸۷ برگزار گردید و این بار تعداد محله ها به ۳۷۴ محله افزایش یافت.

اسفند سال ۱۳۹۲ هم سال برگزاری چهارمین دوره انتخابات شورایاری بود، در این دوره برخلاف دوره های قبلی تعداد محله ها به ۳۵۴ محله کاهش یافت و اکنون ۳۵۴۰ شورایار در ۳۵۴ محله تهران دوره چهارم شورایاری را تجربه می کنند.

طبق اساسنامه شورایاری، برای هر محله شهر تهران، از میان کاندیداهای واجد شرایط ۱۰ نفر به عنوان نمایندگان شورایاری محله با رأی مستقیم اهالی هر محله انتخاب می شوند.  از این بین ۷ نفر عضو اصلی  و ۳ نفر عضو علی البدل هستند.

از میان ۷ نفر اصلی با رأی گیری ۴ نفر بعنوان هیئت رئیسه برای مدت یکسال انتخاب می شوند.  و هر سال انتخابات هئیت رئیسه برای سال آتی برگزارمی شود.  در واقع ساختار مدیریت شورایاری ساختاری سلسله مراتبی از ستاد مرکزی تا محله دارد، بطوریکه دبیر شورایاری به عنوان نماینده اصلی  و رابط میان ستاد، شهرداری، شورای شهر و سایر سازمانها و دستگاه های اجرایی شناخته می شود.  همچنین برای هر منطقه از میان دبیران شورایاری محلات هیئت رئیسه منطقه شامل دبیر، جانشین، منشی و رابط اطلاع رسانی انتخاب می شود.  که این انتخاب هر ساله برگزار می شود.  به عبارتی یک دوره ۴  ساله شورایاری به ۴ دوره یکساله تقسیم می شود.

انتخابات شورایاری تا بحال (چهار دوره اخیر) به صورت نیمه رسمی برگزار شده که شهرداری تهران حکم هیئت اجرایی و شورای شهر حکم هیئت نظارت را داشته اند و وزارت کشور و فرمانداری تهران تمهیدات لازم قانونی آن را فراهم نموده و دستگاه های و سازمان های ذیربط مثل؛ نیروی انتظامی، آموزش و پرورش، بسیج، مرکز رسیدگی به امور مساجد و سازمان ثبت احوال هم همکاری مؤثری با شوراری شهر و شهرداری بعمل آورده اند.

با این حساب ۱۷ سال از عمر شورایاری سپری شده و می شود عملکرد آن را همچنین نحوی تعامل شورای شهر و شهرداری با شورایاران را مورد ارزیابی و مطالعه قرار داد.  نهاد ناظر بر عملکرد شورایاری، جمعی پنج نفره از اعضای شورای اسلامی شهر تهران هستند که در قالب  (ستاد هماهنگی و اجرایی) بر فعالیت های شورایاران نظارت دارند و امور اجرایی شورایاری ها از سوی ستاد مرکزی پیگیری می شود.

در میان دستگاه های اجرایی و خدمات رسان شهری، شهرداری بیشترین ارتباط و همکاری را با شورایاران داشته است.  به همین خاطر در۱۷ سال گذشته برنامه های شهرداری تا حدی از شورایاری تأثیر پذیرفته ولی بیشتر بر آن تأثیرگذار بوده است.

مفاهیم و اقداماتی همچون: محله محوری، شهروند مداری، ناحیه محوری، مدیریت محله، حکومت محلی و شعار تغییر شهرداری تهران از سازمانی صرفا خدماتی به نهادی خدماتی- اجتماعی حاصل این دوران می باشد.  که در طی مسئولیت ۱۲ ساله محمد باقر قالیباف در شهرداری تهران رخ داده است.

عملکرد شورایاری ها در ارتباط با مدیریت شهری را می توان در سطح (شناسایی، همکاری، مشورتی و نظارتی) ارزیابی کرد.  بدین ترتیب که شورایاری ها از یکسو رابط شورای اسلامی شهر برای انتقال مسائل و مطالبات محلی به شهرداری و دستگاه های خدماتی و اجرایی قلمداد می شوند و از سوی دیگر وظیفه نظارت بر حسن اجرای مصوبات شورای شهر از سوی شهرداری و سایر دستگاه ها را بر عهده دارند.

حوزه عملکرد و مشارکت شورایاران را عموماً مسائل محلی تشکیل می دهد و سطح عمل آنها محدود به محله است.  با این حساب و با توجه به ساختار سلسله مراتبی که برای شورایاری ها در اساسنامه تعریف شده، سطح مشارکت آنها در مدیریت شهری در حد متوسط قرار دارد و مطابق نظریه نردبان مشارکت شهروندی شری ارنشتاین (۱۹۹۶) می توان استدلال کرد که میزان مشارکت دهی شورایاری ها در اداره امور شهر از سوی شورا و شهرداری در درجه جزئی (اطلاع رسانی، مشاوره، آرامش بخشیدن) یا صوری قرار دارد.

به نظر می رسد با اینکه در اساسنامه نقش مشورتی و تصمیم سازی برای شورایاران دیده شده ولی در عمل و در اساسنامه و آئین نامه ها ضمانت اجرایی برای آن وجود ندارد و شورایاران فاقد قدرت عمل و کنترل مؤثر هستند و نمی توان از اعضای شورایاری انتظار کار تخصصی و مدیریت تمام عیار شهری را داشت و بیشتر می توان از طریق شورایاری ها نیازهای و مشکلات واقعی شهر را شناسایی کرد و با مشارکت ایشان و همکاری مسئولین به نحوه شایسته ای آنها را برطرف نمود.  اما سطح و نوع مداخله آنها در ایجاد و تقویت سرمایه اجتماعی را می شود در حد افزایش اعتماد و همچنین تقویت سرمایه اجتماعی از نوع برقراری ارتباط عمودی مدیریت شهری با شهروندان در مقیاس محله ای ارزیابی کرد.

یادداشتی از ابراهیم علی پور

کارشناس ارشد علوم ارتباطات و مطالعات فرهنگی از دانشگاه تهران

 

فایل ها / برچسب ها برچسب ها برچسب هاابراهیم علیپور , شورایاری تهران ,



نام :  
پست الکترونیکی :    
نظر شما :  
کد امنیتی: